Raufbey Mah. 9564 sok. Elizinn İş Merkezi Kat: 4 No:15 / OSMANİYE

Her Hareketli Çocuk DEHB (Dikkat Eksikliği Ve Hiperaktivite Bozukluğu) Tanısı Alır Mı?

Çocuk Dediğin Hareketli Olur... Ancak bir yerde kendisine DUR! diyebilir...


DEHB kişinin yaşı ile uyumlu olmayan dikkatsizlik, dürtüsellik ve aşırı hareketlilik (hiperaktivite) belirtileri ile karakterize olan nörogelişimsel bir bozukluktur. Okul öncesi çocuklukta başlayıp yetişkin yaşamda da değişik bulgularla seyredebilen/gözlemlenebilen süreğen bir bozukluktur. Tedavi edilmediği takdirde, belirtileri çocuğun akademik ve hemen her alanın sosyal hayatını olumsuz etkilemekte, yoğun ruhsal, sosyal ve okul sorunları ortaya çıkmaktadır.  Yapılan araştırmalara göre DEHB genetik bir bozukluktur. Çocuğun genetik yatkınlığının üzerine olumsuz çevre faktörleri eklenince ortaya daha karmaşık bir tablo çıkabiliyor.

TANI KRİTERLERİ

·                Dikkat sorunları, hiperaktivite ve dürtüsellik belirtileri gözlemlenebiliyor olmalı

·                12 yaşından önce başlamış olmalı

·                En az 6 aydır devam ediyor olmalı

·                Birden fazla ortamda (ev ve okul) görülmelidir

 

“Dikkat eksikliği”, bir konuya yoğunlaşmada güçlük, verilen görevleri tamamlayama, sınırlı dikkat zamanı ve dikkat dağınıklığı belirtileri ile kendini gösterir. Bu bozukluğu olan çocuklar ayrıntılara karşı dikkat eksikliği gösterir, okul ve diğer ödevlerinde birçok hatalar yaparlar. Çalışmalarını plansız, düzensiz ve karmakarışık bir biçimde sürdürürler. Oyun ve benzeri etkinliklerde dikkatlerini uzun süre toplayamazlar, başladıkları işleri tamamlamakta zorlanırlar. Sanki akılları başka yerdedir ya da söylenenleri dinlemiyor ya da duymuyor görünümü verirler. Kendilerine verilen okul ödevi ya da herhangi bir sorumluluk üzerinde belirtilen ve beklenilen bir biçimde çalışılamazlar. Dikkatleri ilgisiz uyaranlarla kolaylıkla dağılabilir.

“Hiperaktivite”, yerinde duramama ya da oturduğu yerde bile kıpır kıpır olma, uygunsuz ortamlarda koşuşturma ya da eşyalara tırmanma davranışları ile kendini gösterir. Bu çocuklar, uyarıları dinlemeden, durmak yorulmak bilmeden birbiri ardına hareket ederler. Sınıf öğretmenleri bu gibi çocukların sık ayağa kalkmalarından, arkadaşları ile sık sık konuşma istekleri olduğundan, sessiz ve sakin kalmakta zorlandıklarından yakınabilirler. Koltukların üzerinden atlamaları ve dolaplara tırmanmaları nedeniyle “düz duvara tırmanma” deyimi bu çocuklar için uygundur.

İmpulsivite (dürtüsellik)”, bir davranışın sonucunu düşünmeksizin harekete geçme ile kendisini gösteren ataklıktır. Dürtüsellik kendini sabırsızlık, soru tamamlamadan yanıtlama eğilimi, sıra beklemede güçlük, sıklıkla diğerlerinin konuşmasını kesme, oyunların arasına girme ve tehlikeli işlere girişme, tartışma, kavga vb. gibi davranışlarla kendini gösterir.

 

Eşlik Eden Davranış Şekilleri;

·         Zamanı iyi kullanamama

·         Dağınıklık/düzensizlik

·         Hırçınlık

·         Sosyal beceri sorunları

·         Sakarlık/koordinasyon güçlükleri

·         Kendine güvenememe

·         Uyku sorunları

·         Duygusal dalgalanmalar

 

Eşlik Eden Ruhsal Bozukluklar;

·         Özgül öğrenme güçlüğü

·         Karşıt olma karşı gelme bozukluğu

·         Davranım bozukluğu

·         Depresyon

·         Kaygı bozuklukları

·         Tik, Tourette bozukluğu

 

Çevresel Etkenler;

·         Ailede benzer belirtiler

·         Aile içi stres,şiddet

·         Travmalar

 

Tedevi yöntemleri;

DEHB’nin tedavisinde psikososyal ve tıbbi girişimleri içeren çok yönlü tedavi çeşitleri söz konusudur:

·         İlaç tedavisi

(Çocuk ve Ergen Ruh Sağğı ve Hastalıkları Uzmanı tarafından karar verilir ve izlenir)

·         Anne-baba eğitimi

(Çocuğun davranışlarının düzenlenmesi için ebeveyn eğitimi ve ev ortamının düzenlenmesi)

·         Öğretmenlerin eğitimi

(Okul-rehberlik servisi-öğretmen ile yakın temas ve işbirliği sağlanması)

·         Bilişsel-Davranışsal Tedaviler

·         Deneyimsel Oyun Terapisi

 

ANNE-BABALARA ÖNERİLER

Çocuğundaki dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu ile başa çıkmaya çalışan aileler yetersizlik duygusu, ümitsizlik ve üzüntü içerisinde olabilirler.

  • Ebeveynlerde bu tür hisler oluşmaya başladıktan sonra anneler ve babalar çoğunlukla çocuğun yetiştirilme tarzında bir hata olduğunu düşünerek birbirlerine suçlar şekilde yaklaşımlarda bulunabiliyorlar. Aile içerisindeki bu gerginlik hali, tutarsız ve sevgisiz davranışlar ne yazık ki DEHB ile başa çıkmaya çalışğınız bu süreci yavaşlatacaktır.
  • Çocuğa yeni davranışlar kazandırma yolunda ilerlerken farkında olmadan fazla yüklenilebiliyor. Baskılama ve yüklenmeler çoğu zaman ailelere ve çocuklara fayda sağlamamakta.
  • Çocukların sergilemiş oldukları problem olarak adlandırılan davranışa odaklanmak yerine o davranışı ‘neden yapıyor, nasıl yapıyor ve ne şartlarda (çevresel faktörler var mı/yok mu) yapıyor?’ sorularına cevap bulmaya çalışılmalıdır. Bu sorulara odaklanarak bir çocuğun davranışları ile ilgili yola çıktığınızda hem çocuğunuzu daha iyi hissedip anlamış olacaksınız hem de çözüm üretme konusundaki bakış açınız genişlemiş olacaktır.
  • Evde ve okulda mutlaka kurallar öğretilmeli, çocuk nerede durması gerektiğini, durmazsa bedelinin (ceza değil) ne olacağını bilmelidir.
  • Çocuğa yaşına ve gelişim düzeyine uygun sorumluluklar verilmeli ve uygun bir şekilde onaylanmalı, takdir edilmelidir.
  • Çocuğu sürekli uyarılara, müdahaleye maruz bırakan, sürekli durdurmaya çalışan aile ve öğretmen, çocuğun artık olumsuz davranışlarını pekiştirmişlerdir. Yaptığı olumlu davranışlar görülmez olmuştur. Çocuğun her yaptığı olumlu davranış görülüp taktir edilmelidir ki bunlar pekişsin…
  • Çocukla her gün ortalama 30 dk zaman geçirilmelidir. Yaşına uygun bir şekilde oyun, etkinlik, kutu oyunları gibi bire bir zamanlara ihtiyaç vardır.
  • İletişim becerilerini öğrenin ve öğretin. Örneğin; Göz teması kurarak dikkatli bir şekilde dinleyin, ben dilini kullanın, empatik yaklaşın...
  • Motive edici bir şekilde konuşun, tehdit etmeyin, rüşvet vermeyin, koşullu iş yaptırmayın.
  • Duygularını anlayın ve siz de duygularınızı ifade edin.
  • Tutarlı ve kararlı bir şekilde davranın.
  • Ödül stratejisi işe yarayabilir bir yöntem fakat fazla ödüle boğulan çocuklarda aşılanmak istenen olumlu davranışların aksine olumsuz davranışlar görülebiliyor.  Çocukları ödüllendirirken dikkat edilmesi gerekenler;

   1- Ödül olarak neler işe yarıyor? / Çocuğunuz nelerden hoşlanıyor?

   2- Ödülü rüşvet gibi mi kullanıyorsunuz?

   3- Küçük yaşlarda ödül davranıştan hemen sonra verilebilir ama belirlenen zamanda verilmesi önemlidir.

  4-Yaş büyüdükçe ödüller somuttan soyuta doğru değiştirilmelidir. Bu yüzden bütün ebeveynlerin çocukların gelişim süreçlerini (duygusal, fiziksel, cinsel) bilmelerinde fayda vardır.


DEHB İLE İLGİLİ HİZMETLERİMİZ

DEHB tanısı almış çocuklarla ilgili Merkezimizde yapılan birden çok çalışma vardır. Çocuğun ve ailenin ihtiyacına göre danışmanlık yapılır, uygun ev ve yaşam alanı oluşturulur, doğru davranışlar ebeveyne öğretilir ve çocuğa uygun bir terapi yöntemi uygulanır.

1.      Bilişsel Davranışçı Terapi

2.      Deneyimsel Oyun Terapisi (2-9 Yaş)

3.      Ebeveyn Danışmanlığı

4.      Akıl Zeka Oyunları Atölyesi

    

                Selin Ateşer

 Psikolog / Çocuk ve Ergen Psikoterapisti

       Deneyimsel Oyun Terapisti

 

 Anahtar Kelimeler: DEHB, Hareketli çocuk, dikkat eksikliği, hiperaktivite, hiperaktivite tedavisi, dikkat eksikliği tedavisi, ne yapmalıyım? osmaniye pedagog